Skip to content
Ιουνίου 6, 2010 / dosambr

«Ιεραποστολή και Πολυπολιτισμικότητα»

(Περίληψη εισήγησης στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, 13-3-2004)Θανάσης Ν. Παπαθανασίου,
Δρ. Θεολογίας, Εκπαιδευτικός, Αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη»

Είναι μάλλον αναμενόμενο, η προσέγγιση των σχέσεων Πολιτισμού και Ιεραποστολής να σημαίνει τη διαβεβαίωση ότι η Ορθόδοξη ιεραποστολή ανέκαθεν σέβεται την πολιτισμική ποικιλία της ανθρωπότητας, αποδέχεται τις ντόπιες γλώσσες, δεν ακυρώνει συλλήβδην τις παραδόσεις των λαών που συναντά κλπ. Αυτό είναι ένα σημαντικό ζήτημα, για το οποίο μπορεί να γίνει ουσιώδης συζήτηση. Η παρούσα εισήγηση, ωστόσο, δεν θα επικεντρωθεί σ’ αυτό. Οφείλει να προηγηθεί η εξέταση ενός άλλου ζητήματος: Είναι συμβατά αυτά τα δύο μεγέθη, ο Πολιτισμός και η Ιεραποστολή; Αν όντως είναι, γιατί είναι; Και είναι έτσι πάντα (δηλαδή σε κάθε θρησκεία και σε κάθε πολιτισμό), ή εξαρτάται από προϋποθέσεις;

Αν προσεγγίσουμε τη λογική του πολυθεϊσμού στον αρχαίο κόσμο, θα δούμε ότι έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά: 1. Αναγνωρίζει απόλυτη προτεραιότητα στο πολιτισμικό κριτήριο, και 2. Δεν περιέχει την έννοια της ιεραποστολής. Δηλαδή:

Για τον πολυθεϊστή η ύψιστη και αιώνια πραγματικότητα είναι η φύση / ο κόσμος. Κάθε έκφανσή του (κάθε, δηλαδή, επιμέρους τόπος, κατοικημένος από συγκεκριμένο λαό που γεννά αντίστοιχο πολιτισμό) έχει τη δική της φυσιογνωμία: αναβλύζει το δικό της νερό, παράγει το δικό της κρασί, έχει τους δικούς της θεούς. Ο πολυθεϊστής μπορεί να παραδεχτεί ότι κάθε λαός έχει τους θεούς που του «ταιριάζουν», ή να θέσει θέμα κατωτερότητας των ξένων θεών, δεν θα θέσει όμως θέμα ανυπαρξίας τους. Ο Σπαρτιάτης, π.χ., τους θεούς των βαρβάρων τους θεωρεί βάρβαρους, όχι όμως ανυπόστατους. Ένας αστός της Βαβυλώνας δεν έχει κανέναν λόγο να έχει θεό του έναν θεό της ερήμου, αναγνωρίζει όμως ότι ο νομάδας της ερήμου δεν θα μπορούσε παρά να ανήκει στη δικαιοδοσία θεού της ερήμου. Συχνά τον θεό του εχθρού του επιδιώκει να τον υποτάξει, όπως και τον ίδιο τον εχθρό (αντίθετα προς όψιμους ισχυρισμούς ότι ο πολυθεϊσμός έχει υπάρξει ανεκτικός). Αν όμως κάποιοι ξένοι θεοί δεν του φανούν πολιτισμικά παράταιροι ή αξιολογικά απορριπτέοι, μπορεί απλούστατα να τους προσθέσει στο δικό του πάνθεον. Θέμα ιεραποστολής (κήρυξης, δηλαδή, της αλήθειας ενός και μόνο θεού για όλους τους λαούς) δεν μπορεί να τεθεί.

Ο Χριστιανισμός διαθέτει μια ριζικά διαφορετική λογική (η οποία εμφανίστηκε στον κόσμο της ύστερης αρχαιότητας ως καινοτομία): 1. Δίνει απόλυτη προτεραιότητα στο ερώτημα περί της Αληθείας, και 2. Έχει ιεραποστολή. Ήτοι:

Ο κόσμος δεν είναι η μόνη πραγματικότητα. Πλάι του υπάρχει μια ύπαρξη απολύτως διαφορετική? ο Θεός. Ο κόσμος δεν είναι προαιώνιος και αυθύπαρκτος, αλλά δημιούργημα. Ο Θεός, συνεπώς, είναι η πηγή νοήματος ολόκληρου του κόσμου, σε όλες τις επιμέρους εκφάνσεις του, για όλους, δηλαδή, τους τόπους, τους λαούς και τους πολιτισμούς. Η βιβλική οπτική κατεβάζει από τον θρόνο το πολιτισμικό κριτήριο και εγκαθιστά εκεί το ερώτημα περί της Αληθείας και την ενότητα της ανθρωπότητας. Η Ιεραποστολή είναι φυσική συνέπεια αυτής της οπτικής. Είναι το κάλεσμα του σύμπαντος κόσμου σε μια έσχατη πραγμάτωσή του, η οποία δεν υπάρχει στο πολυθεϊστικό πλαίσιο.

Στον Χριστιανισμό, η σχέση της Αλήθειας (: Θεού) προς τους πολιτισμούς αποδίδεται περιεκτικά με τον θεολογικό όρο Σάρκωση. Μοντέλο της ιεραποστολής είναι η σάρκωση του Χριστού. Η Εκκλησία συγκροτείται στην ιστορία αυθεντικά εφόσον προσλαμβάνει τα συγκεκριμένα ανθρώπινα δεδομένα και συμβάλλει στις πολιτιστικές δημιουργίες. Ο πολιτισμός είναι αληθής σάρκα της, κι όχι περιτύλιγμα προορισμένο για πέταμα. Δεν είναι όμως ούτε σαρκοφάγος. Ουδείς πολιτισμός εγκιβωτίζει την Αλήθεια, όπως, αντίστοιχα, η ιστορική, εβραϊκή σάρκα που είχε λάβει ο Χριστός δεν τον μονοπώλησε εντός της.

Σημερινές θεολογικές απόψεις που καθιστούν βασικό άξονά τους την ταύτιση πολιτισμικής και θρησκευτικής ταυτότητας (απόψεις που δεσπόζουν στον τόπο μας τουλάχιστον κατά τις τελευταίες δεκαετίες και προσδιορίζουν την εκκλησιαστική ταυτότητα ως «αναβάπτιση στις ρίζες μας» και ως «πιστότητα στην πολιτισμική ιδιοπροσωπία του τόπου») ολισθαίνουν στη λογική που χαρακτηρίζει τον πολυθεϊσμό, παρόλο που ειλικρινά αποτάσσονται το μεταφυσικό περιεχόμενό του. Δεν εξηγούν, π.χ., πώς ο Χριστός καλεί στο Σώμα Του τον Ινδό, αφού (βάσει των εν λόγω απόψεων) η πολιτισμική του ταυτότητα είναι συνυφασμένη με τον Ινδουϊσμό και άρα αποκλείεται να μείνει Ινδός και ταυτόχρονα να γίνει Χριστιανός. Μια τέτοια (χριστιανική) έμφαση στο πολιτισμικό κριτήριο, ή αδιαφορεί για την Ιεραποστολή, ή την ασκεί ως πολιτιστικό ιμπεριαλισμό.

Παρόμοια, σημερινές περιπτώσεις μη χριστιανικών θρησκειών (ή ιδεολογιών) που ασκούν ιεραποστολή, βασίζονται στο ότι πλέον παραχωρούν, κατά διαφόρους τρόπους (και με περιεχόμενο διαφορετικό από του Χριστιανισμού), προτεραιότητα στο ερώτημα περί Αληθείας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: